Serve-and-return với trẻ sơ sinh: đáp lại tiếng ê a của con

Serve-and-return là vòng tương tác qua lại: bé phát tín hiệu (ê a, nhìn, cử động), bố mẹ đáp lại, bé tiếp tục. Bài viết trình bày vòng lặp mẫu theo chương, ba tình huống thực hành hằng ngày, lỗi thường gặp và dấu hiệu bé đang tham gia.

Lưu ý y khoa: Bài viết chỉ mang tính tham khảo, không thay thế khám, chẩn đoán hoặc điều trị bởi bác sĩ. Mọi thắc mắc về tình trạng cụ thể của con, hãy trao đổi với bác sĩ nhi khoa.

Trả lời nhanh

Serve-and-return nghĩa là qua lại. Bé phát tín hiệu bằng âm thanh, ánh nhìn hay cử động. Bạn đáp lại bằng cách lặp lại, nói thêm, cười, chạm. Rồi bé tiếp tục.

Theo chương, kỹ thuật cốt lõi là lặp lại đúng âm của con rồi thêm từ mới. Bạn không cần giờ học riêng. Bạn lồng vào thay tã, cho bú, bế chơi là đủ.

Nói một câu cho gọn

Thuật ngữ này do Trung tâm Phát triển Trẻ em thuộc Đại học Harvard đặt tên. Thực chất là việc bố mẹ vẫn làm từ xưa: trò chuyện với bé như thể bé đã biết nói.

Bé ê a một tiếng, bạn đáp lại một câu. Trong mắt bé, đó là cuộc hội thoại thật. Con nói, có người nghe, người ta trả lời.

Tháng 1–2 là lúc cooing nở rộ. Bé vừa phát hiện mình tạo được âm thanh. Mỗi lần được đáp lại, bé có thêm lý do để nói tiếp.

Vòng lặp mẫu

Theo chương, một vòng đầu tiên có thể diễn ra thế này.

Bé nhìn bạn, phát âm một tiếng. Đó là lượt phát của bé.

Bạn nhìn lại vào mắt bé, lặp lại đúng âm đó. Rồi bạn thêm một câu ngắn. Đó là lượt đáp của bạn.

Bé nhìn chằm chằm, cử động tay chân, phát tiếp một tiếng nữa. Vòng lặp chạy tiếp.

Bạn nhớ hai việc. Chờ bé nói xong mới đáp, đừng dồn dập. Bắt chước đúng âm của bé trước khi thêm mới, vì bé nhận ra mình được nghe thấy.

Ba lúc thực hành trong ngày

Lúc thay tã là sân tập tốt nhất. Mặt bạn ở ngay tầm nhìn của bé, ngày lặp lại nhiều lần. Bạn kể từng bước cho bé nghe, bé ê a thì bạn lặp lại ngay.

Lúc cho bú, có lúc bé bú chậm lại, ngước nhìn bạn rồi phát tiếng. Đó là lời mời trò chuyện. Bạn đáp bằng giọng nhỏ, chậm.

Lúc bế chơi, bạn cho bé tựa vào ngực hoặc đặt nằm trên đùi, mặt đối mặt. Bạn bắt chước mọi âm bé phát ra như chơi trò chơi. Nhiều bé cười khanh khách khi phát hiện bố mẹ nhại mình, rồi càng ê a hăng hơn.

Mấy lỗi mình hay mắc

Bạn kể chuyện dài một chiều mà không dừng. Bạn nói một câu ngắn, dừng, nhìn bé. Khoảng trống đó mới là chỗ bé tham gia.

Bé đang ê a mà bạn nói chen ngang hoặc dỗ cho nín. Bạn để bé phát xong rồi mới đáp.

Bạn mở video hay nhạc thay người. Màn hình không lặp lại đúng âm của bé, không nhìn vào mắt bé. Vòng qua lại chỉ xảy ra giữa người với người.

Dấu hiệu bé đang tham gia

Bé không chỉ phát âm. Theo chương và bảng mốc CDC 4 tháng, bé giữ sự chú ý của bạn bằng cách nhìn bạn, cử động tay chân, phát âm thanh.

Khi ba việc này cùng hướng về phía bạn, vòng lặp đang chạy tốt. Bé muốn cuộc trò chuyện tiếp tục.

Khi nào hỏi bác sĩ

Bạn trao đổi với bác sĩ nhi khoa nếu bé không phản ứng với âm thanh lớn. Hoặc tới khoảng 4 tháng mà bé chưa phát âm đáp lại khi bạn nói chuyện. Hoặc bé có dấu hiệu mất kỹ năng đã có, trước đây đáp lại rồi bỗng thôi.

Bạn đừng tự kết luận về thính lực qua quan sát ở nhà. Chỉ bác sĩ đánh giá được. Khám sớm luôn tốt hơn chờ đợi.