Con “đòi sự chú ý”: không phải hư, mà là lời mời

Bé 3–4 tháng nhìn bạn, phát âm thanh, cử động để giữ bạn ở lại là đang luyện kỹ năng xã hội, không phải "hư". Bài viết đưa cách đáp lại nhanh trong 1–2 phút, cách báo trước khi rời đi, và ranh giới lành mạnh cho bố mẹ mệt.

Lưu ý y khoa: Bài viết chỉ mang tính tham khảo, không thay thế khám, chẩn đoán hoặc điều trị bởi bác sĩ. Mọi thắc mắc về tình trạng cụ thể của con, hãy trao đổi với bác sĩ nhi khoa.

Vừa đặt con xuống quay đi pha sữa, con đã ê a gọi giật lại. Nhìn chằm chằm, khua tay, cười lấy lòng. Chỉ để bạn ở lại thêm chút nữa.

Mệt rã rời, mình rất dễ nghĩ con mới tí tuổi đã đòi, chiều là hư. Trong sách có một câu làm mình đổi hẳn cách nhìn: con đang gọi bố đấy, đó là lời mời.

Trả lời nhanh

Con nhìn bạn, phát âm thanh, cười, cử động để giữ bạn ở lại. Đó là kỹ năng xã hội của tháng 3-4.

Bạn cứ đáp lại vừa đủ. Rồi đặt ranh giới lành mạnh khi mình mệt.

Con đang làm gì lúc đòi bạn ở lại

Để ý kỹ bạn sẽ thấy kịch bản khá rõ:

• Nhìn chằm chằm vào mặt bạn, dõi theo lúc bạn di chuyển.
• Phát âm thanh để bạn quay lại. Ê a, rít lên, thổi bong bóng bằng miệng.
• Khua tay chân, cười, ưỡn người về phía bạn.
• Bạn đáp lại là con vui ra mặt, kể tiếp như cuộc trò chuyện vừa bắt đầu.

Các nhà nghiên cứu gọi đây là serve-and-return, phát bóng đỡ bóng. Con phát tín hiệu, người lớn đáp đúng lúc, con phản ứng tiếp. Trung tâm Phát triển Trẻ em thuộc Đại học Harvard mô tả các trao đổi qua lại có đáp ứng này là nền tảng quan trọng cho ngôn ngữ và kỹ năng xã hội từ rất sớm.

Vì sao đây là kỹ năng xã hội

Để giữ được bạn, con phải làm mấy việc khó hơn vẻ ngoài nhiều. Nhận ra bạn là người quan trọng. Đoán bạn sắp rời đi. Rồi chủ động dùng tín hiệu để thay đổi hành vi của bạn.

Đó là mầm của giao tiếp có chủ đích. Cùng họ với cười thành tiếng và trò chuyện theo lượt của tháng này. CDC cũng khuyên ở mốc 4 tháng: đáp lại con hào hứng, cười, nói chuyện lúc con phát ra âm thanh, vì điều này dạy con lượt nói qua nói lại.

Đáp lại trong 1-2 phút

Bạn không cần chơi cả buổi. Công thức đáp nhanh mình hay dùng:

1. Dừng lại, nhìn vào mắt con. Tín hiệu bố mẹ nghe đây quan trọng hơn mọi lời nói.
2. Gọi tên, bắt chước âm của con. Con ê a thì bạn ê a lại hào hứng, rồi thêm một âm mới cho con bắt chước.
3. Cười cùng con, chạm nhẹ, rồi kết thúc có báo trước.

Vài lượt như vậy mỗi lần con gọi là đủ. Con học được tín hiệu của mình có sức mạnh, người lớn đáng tin.

Lúc cần rời đi: báo trước, hẹn quay lại

Rời đi đột ngột dạy con rằng người lớn biến mất không báo trước. Con sẽ càng bám chặt.

Bạn nói ngắn gọn, giọng ấm: Mẹ đi pha sữa, 5 phút quay lại với con nhé. Rồi quay lại đúng hẹn, dù chỉ ghé qua cười một cái rồi đi tiếp.

Nhà mình hay nhờ người thay ca. Bố đón tiếp cuộc chơi lúc mẹ bận, và ngược lại. Con học rằng có nhiều người đáng tin, không chỉ một.

Ranh giới lành mạnh lúc bạn mệt

Đáp lại con không có nghĩa là không bao giờ được mệt. Mấy ranh giới này giữ cho cả nhà bền:

• Chia ca. Thống nhất ai trực con khung giờ nào, người còn lại nghỉ thật.
• Đặt con xuống chỗ an toàn, nôi trống nằm ngửa, rồi đi uống nước hít thở vài phút lúc quá tải. Con khóc vài phút trong nôi an toàn vẫn ổn hơn bố mẹ kiệt sức bế con.
• Nhờ hỗ trợ. Ông bà hay người thân trông một cữ để bạn ngủ. Nhờ giúp không phải thất bại.

Bạn thấy mệt hay thấy phiền cũng bình thường. Cảm xúc đó không làm bạn thành bố mẹ tồi.

Khi nào cần nhìn lại

Chỉ một trường hợp cần chuyển từ đáp lại sang hỏi bác sĩ. Con mất hẳn kỹ năng đã có. Trước đây từng cười, từng ê a đáp lại, rồi bỗng thôi.

Đây là dấu hiệu CDC in trên mọi trang mốc. Khuyến nghị chung là trao đổi với bác sĩ, hỏi về đánh giá phát triển. Ngoài trường hợp đó, đòi chú ý ở tháng 3-4 là lời mời. Bạn nhận lời theo cách vừa sức mình.