Từ đầu tiên của bé: chỉ tay, hiểu chữ không, đọc sách tranh

Từ có nghĩa đầu tiên khoảng 12 tháng: gọi mama dada đúng người, hiểu chữ không, vẫy tay, chỉ tay rủ bố mẹ cùng nhìn. Đọc sách tranh mỗi ngày.

Lưu ý y khoa: Bài viết chỉ mang tính tham khảo, không thay thế khám, chẩn đoán hoặc điều trị bởi bác sĩ. Mọi thắc mắc về tình trạng cụ thể của con, hãy trao đổi với bác sĩ nhi khoa.

Trả lời nhanh

Từ có nghĩa đầu tiên tới khoảng 12 tháng. Trong bảng mốc CDC ở 1 tuổi, con gọi "mama", "dada" hoặc một tên gọi đặc biệt khác, hiểu chữ "không" (dừng lại khi nghe), và vẫy tay tạm biệt. Bập bẹ đa âm "mamamama, babababa" là mục ở mốc 9 tháng. Chỉ tay rủ bạn cùng nhìn là tín hiệu đẹp của giao tiếp. CDC liệt kê các dạng chỉ tay ở mốc 15 và 18 tháng, còn 9–12 tháng là giai đoạn kỹ năng nảy nở. Cách bật ngôn ngữ hiệu quả nhất: đáp lại mọi lần con chỉ, đọc sách tranh mỗi ngày, nói chuyện trong mọi sinh hoạt, và giảm màn hình vì trẻ học nói từ người thật.

Ý chính

• CDC 1 tuổi: gọi mama/dada đúng người, hiểu "không", vẫy tay tạm biệt; bập bẹ đa âm là mục 9 tháng.
• Chỉ tay kèm nhìn bố mẹ là tín hiệu đẹp. Bạn đáp lại mọi lần bằng câu đầy đủ.
• Đọc sách tranh mỗi ngày: chỉ hình, gọi tên, hỏi "ở đâu", để con lật trang.
• Mở rộng từ con nói: con nói "bóng" thì bạn nói "đúng, quả bóng đỏ đang lăn!".
• Lo về thính lực, tương tác hay mất kỹ năng đã có thì trao đổi bác sĩ sớm.

Mốc ngôn ngữ 9–12 tháng theo sách

Từ đầu tiên không nhất thiết là mama hay dada. Có thể là "gâu" (chó), "bóng", "măm", miễn là con dùng nhất quán cho một đối tượng. Bạn đừng sốt ruột đếm từ. Đếm lượt tương tác qua lại mỗi ngày ý nghĩa hơn.

Chỉ tay và nhìn chung: tín hiệu đẹp của giao tiếp

Khi con chỉ vào con chó rồi quay sang nhìn bạn, con đang rủ người khác cùng chú ý tới thứ mình quan tâm. Các nhà nghiên cứu gọi là joint attention, nền móng của ngôn ngữ và giao tiếp xã hội. Nói rõ về mốc: CDC đặt "chỉ tay để đòi đồ hay nhờ giúp" ở mốc 15 tháng và "chỉ tay để khoe điều thú vị" ở mốc 18 tháng. Bé 9–12 tháng chỉ tay là kỹ năng đang hình thành trong đời sống thường ngày. Đáng quý, nhưng bạn đừng trích dẫn thành "mốc CDC 12 tháng".

Trả lời mọi lần con chỉ: mẫu câu gợi ý

Mỗi lần con chỉ là một lời mời trò chuyện. Bạn đáp bằng câu đầy đủ, nhấn mạnh từ khóa:

• Con chỉ chó: "Đúng, đó là con chó! Chó sủa gâu gâu."
• Con chỉ bóng: "Quả bóng đỏ! Bóng đang lăn kìa."
• Con chỉ xe: "Xe ô tô! Xe chạy vù vù."

Công thức đơn giản: xác nhận + gọi tên + thêm một chi tiết. Bạn tránh đáp cụt "ừ" hay "biết rồi". Con cần nghe từ trong ngữ cảnh để học.

Đọc sách tranh mỗi ngày: chỉ hình, gọi tên, hỏi "ở đâu"

• Sách vải hoặc bìa cứng, hình thật to rõ, mỗi trang một vật. Con tự lật được là đạt.
• Cách đọc: chỉ hình, gọi tên to rõ, thêm tiếng kêu hay hành động ("con mèo kêu meo meo"). Hỏi "con mèo ở đâu?" rồi nắm tay con chỉ đáp.
• Thời lượng: 3–5 phút mỗi lần, 1–2 lần mỗi ngày, lồng vào nếp tối trước ngủ. Con bò đi giữa chừng là bình thường. Bạn cứ đọc tiếp cho tới khi con quay lại.
• Thái độ: vui là chính, không dạy chữ, không bắt nhắc lại, không kiểm tra.

Thêm từ vào từ con nói

Bạn lấy từ con nói làm hạt nhân, thêm vào một hai từ:

• Con: "bóng" thì bạn nói: "Đúng, quả bóng đỏ đang lăn!"
• Con: "măm" thì bạn nói: "Con muốn măm cháo à? Cháo nóng, thổi phù phù nhé."
• Con: "gâu" thì bạn nói: "Bạn chó gâu gâu! Chó vẫy đuôi kìa."

Con nói một từ, bạn trả lại thành câu. Dần dần con sẽ bắt chước cả câu. Bạn nói chuyện trong mọi sinh hoạt (thay tã, tắm, nấu ăn) với câu ngắn, rõ, đúng ngữ cảnh.

Hiểu chữ "không": dạy ranh giới bình tĩnh

Con hiểu "không" khoảng 10–12 tháng theo sách (mục CDC 1 tuổi: dừng lại khi nghe). Bạn dạy thế này:

• Nói ngắn: "Không." Mặt nghiêm vừa phải, chuyển hướng ngay ("Con chơi cái này nhé").
• Khen khi con dừng: "Đúng rồi, con dừng lại giỏi quá!"
• Nhất quán cả nhà: cùng một hành vi, ai cũng nói không giống nhau.
• Tránh quát dài, giảng đạo, cười khi nói không, và nói không với mọi thứ. Bạn dành "không" cho việc nguy hiểm và ranh giới thật.

Trò chơi nhận thức hỗ trợ ngôn ngữ

Nhận thức và ngôn ngữ lớn cùng nhau: ú òa (hiểu biến mất rồi xuất hiện), bỏ khối vào hộp rồi lấy ra, gõ hai vật vào nhau nghe tiếng, bắt chước vẫy tay. Bạn vừa chơi vừa gọi tên hành động: "Con bỏ khối vào hộp. Rồi! Giờ lấy ra." Trò nguyên nhân–kết quả (nhấn nút có nhạc, ném đồ bố nhặt) tuy mệt người lớn. Với con, đó là cách tập suy luận nguyên nhân và kết quả.

Khi nào cần hỏi bác sĩ về ngôn ngữ

Bạn trao đổi với bác sĩ nếu con chưa đạt một hay nhiều mốc, mất đi kỹ năng đã từng có, hoặc bạn có bất kỳ lo lắng nào. Đó là khuyến nghị chung của CDC trên mọi trang mốc. Riêng ngôn ngữ: ít đáp lại tên gọi, ít giao tiếp mắt, không bập bẹ tiến triển, hoặc nghi ngờ thính lực (không giật mình với tiếng lớn, không quay đầu theo tiếng). Hỏi sớm luôn tốt hơn chờ đợi một mình.

Bài liên quan trong chương

• be-so-nguoi-la-va-bam-me-9-12-thang: giao tiếp cảm xúc.
• goc-montessori-9-12-thang-va-vai-tro-cua-bo: thẻ từ, giỏ gọi tên.
• giac-ngu-be-9-12-thang-2-giac-ngay-chuyen-1-giac: đọc sách trước ngủ.