5 tầng nhận thức: mình đang đứng ở đâu

5 tầng từ thấp tới cao gồm người làm công, người kinh doanh, doanh nhân, nhà đầu tư, nhà tư tưởng. Kể cách hiểu từng tầng và chỗ đang đứng.

Từng có một năm chỉ bàn chuyện ăn gì xem gì, hết giờ là lướt điện thoại, cuối năm nhìn lại chẳng có gì mới. Về sau tự chia quá trình lớn lên thành 5 tầng để biết đang ở đâu: người làm công, người kinh doanh, doanh nhân, nhà đầu tư, nhà tư tưởng. Mỗi tầng bận tâm một chuyện khác nhau, kiếm tiền một kiểu khác nhau.

Khung 5 tầng để tự soi

Ghi khung trước cho dễ theo. Tầng một là người làm công, bận về phim giải trí chuyện nhà, kiếm lương và hoa hồng, nghĩ chuyện ăn gì mặc gì chơi gì. Tầng hai là người kinh doanh, bận về sản phẩm kênh phân phối nguồn lực, kiếm chênh lệch giá, bôn ba thị trường. Tầng ba là doanh nhân, bận về ngành nghề cách làm giá trị, kiếm tiền từ định giá. Tầng bốn là nhà đầu tư, bận về tầm nhìn chính sách xu hướng, vận hành vốn. Tầng năm là nhà tư tưởng, bận về nhận thức triết học, nghĩ hướng đi chung và để lại suy nghĩ cho đời sau.

Kể tiếp chỗ từng kẹt ở từng tầng.

Tầng một: chỉ mong hết giờ

Khởi đầu sự nghiệp ở đây, nhận task rồi làm cho xong để lĩnh lương. Hết giờ thì nghĩ ăn gì xem gì, gặp sếp thì lo đối phó. Có dạo lướt xem tới khuya, sáng dậy mệt, đi làm chỉ mong hết giờ. Sai ở chỗ để giải trí chiếm hết đầu, tối nào cũng lướt mà tưởng là nghỉ ngơi.

Có hôm mình thử bớt một giờ lướt mỗi tối để học nghề. Vài tháng sau có thêm kỹ năng để bán, thế là bước tiếp được. Không chê tầng này vì ai cũng đi qua, có giai đoạn chỉ cần việc ổn định để lo nhà là đủ. Nhưng nên để ý xem mỗi tối dành giờ cho giải trí hay cho tương lai, vì đầu óc chỉ có chỗ cho thứ nuôi mỗi ngày.

Tầng hai: làm giỏi mà bán dở

Sang tầng này câu hỏi đổi từ lương tháng bao nhiêu sang bán được gì. Với nghề làm web, chăm máy chủ, sản phẩm đầu tiên chính là kỹ năng. Từng chỉ biết làm mà không biết bán, việc xong để đó không ai biết, có tháng ngồi chờ khách. Sai ở chỗ tưởng làm tốt là đủ, hóa ra làm tốt mà không ai biết thì cũng như chưa làm.

Về sau tập mở từng kênh một: blog để người lạ tìm tới, nhóm nghề để trao đổi, khách cũ giới thiệu khách mới. Bài học lớn nhất ở tầng này là gói thời gian thành sản phẩm. Viết đoạn mã dùng một lần thì đáng một lần tiền. Gói thành dịch vụ, thành mẫu dùng lại, thành quy trình rõ ràng thì bán được nhiều lần. Nghĩ được tới đây là chân đã chạm tầng ba.

Chúng ta nên học bán song song với học làm. Làm ra rồi thì phải mang tới được tay người cần.

Tầng ba: chỗ đang tập đứng

Lên tầng này câu hỏi đổi tiếp, từ bán cái gì sang bán theo cách nào và giá trị ở đâu. Từng tính tiền theo giờ bỏ ra, càng làm càng thấy trần thấp mà người thì đuối. Sai ở chỗ bán sức thay vì bán giá trị.

Giờ tập đứng ở tầng này với blog và mấy dịch vụ tự host. Cách làm đơn giản: viết bài kỹ để có độc giả tin, rồi mới tính chuyện tiền nong sau. Mỗi bài là một tài sản ở lại lâu, khác với làm task xong là hết. Càng lên càng thấy cần chơi với người giỏi hơn để khỏi tự mãn, ở tầng này mà đóng cửa là tụt lại ngay.

Chúng ta nên hỏi bản thân một câu mỗi tháng: việc làm hôm nay năm sau còn giá trị không. Còn thì đang đi đúng, hết thì phải đổi cách gói.

Tầng bốn và năm: ngẩng lên nhìn

Hai tầng trên chưa tới nên chỉ kể cách hiểu và điều ngưỡng mộ. Nhà đầu tư đặt cược vào xu hướng và con người, cần vốn, kiến thức và cái đầu tỉnh lúc thị trường loạn. Từng may mắn gặp một anh đi trước chỉ cho cách đọc tin vĩ mô, nhờ vậy bớt hoảng mỗi lần thị trường chao đảo. Tập bằng cách đọc tin vài phút mỗi sáng, coi như gieo hạt cho mười năm nữa.

Nhà tư tưởng nghĩ về nhận thức, triết học, hướng đi chung, để lại suy nghĩ cho đời sau. Nghe xa mà gần: mỗi bài viết kỹ cũng là một cách truyền đạt suy nghĩ. Viết cho ai, để lại điều gì, đó là câu hỏi của tầng cao nhất. Chưa dám nhận, chỉ lấy làm hướng để ngẩng lên những ngày làm việc nhỏ mà nản.

Đang đứng ở đâu

Nói thật, mình đang đứng giữa tầng hai và tầng ba. Một chân vẫn bán kỹ năng để lo nhà, một chân tập xây cách làm và giá trị lâu dài. Có ngày rớt xuống tầng một, có lúc ngó lên tầng bốn. Coi chuyện lên xuống là thường, quan trọng là hướng đi lên. Cách leo là đổi chủ đề bàn mỗi ngày, bớt chuyện giải trí, thêm chuyện sản phẩm và cách làm.

Chúng ta không cần nhảy cóc. Mỗi ngày dịch lên một chút, vài năm nhìn lại sẽ thấy đã đi xa.