Điểm tin AI 09-11: Nvidia điều tra CEO vì nghi bị tình báo nhắm

Hội đồng quản trị Nvidia mở điều tra độc lập về quan hệ giữa CEO Jensen Huang và Alice Huang, cựu lãnh đạo Megaspeed mà tình báo Mỹ nghi là điệp viên Trung Quốc. Huang thừa nhận ngoại tình trong thư gửi nhân viên. Quốc hội mời ông giao ban kín, một ngày sau báo cáo quý 3.

Ngày 8-11 giờ Mỹ, hội đồng quản trị Nvidia ra thông báo mở một cuộc điều tra độc lập. Thông báo nói nhà sáng lập kiêm CEO Jensen Huang là mục tiêu của "một chiến dịch tình báo nước ngoài", sau loạt bài báo xuất hiện từ cuối tháng 10. Cùng ngày, Huang gửi thư cho toàn bộ nhân viên, thừa nhận đã ngoại tình và xin lỗi gia đình.

Người được nhắc trong các bài báo là Alice Huang, còn gọi là Huang Le, công dân Trung Quốc, cựu lãnh đạo cấp cao của Megaspeed. Megaspeed đặt trụ sở tại Singapore, mua chip Nvidia, dựng hạ tầng rồi bán dịch vụ tính toán cho khách hàng, trong đó có các doanh nghiệp Trung Quốc. Bà chưa bị buộc tội và chưa có phát ngôn công khai. Hội đồng quản trị Nvidia nói không thấy lý do để tin bí mật công ty hay an ninh quốc gia Mỹ đã bị xâm phạm, nhưng vẫn sẽ xem "toàn bộ thông tin sẵn có". Thông báo của hội đồng không nêu tên quốc gia nào, cũng không nhắc tới chuyện tình cảm.

Hội đồng quản trị nói gì

Ủy ban điều tra gồm các giám đốc độc lập, có công ty luật độc lập bên ngoài hỗ trợ. Văn bản không nêu thành phần, thời hạn hay việc có công bố báo cáo kết luận. Hội đồng chỉ hứa cập nhật thêm khi phù hợp.

Cách tổ chức này quen thuộc ở các công ty niêm yết Mỹ khi hội đồng phải tự kiểm tra một việc liên quan tới ban điều hành. Một ủy ban nhỏ tách khỏi nhóm điều hành đứng ra thu thập chứng cứ và làm việc với luật sư riêng, để ban điều hành không tự dẫn dắt cuộc điều tra về mình. Với Nvidia, cách sắp xếp này có nghĩa Huang không quyết định phạm vi hay kết luận của cuộc điều tra.

Trong thông báo, hai ý đặt cạnh nhau. Một: an ninh quốc gia và kinh tế Mỹ "tối quan trọng" hơn cả lợi ích của Nvidia và cổ đông. Hai: hội đồng "tin tưởng Jensen và đội ngũ lãnh đạo". Cùng lúc, hội đồng khẳng định chưa thấy lý do để tin bí mật đã lộ. Hai ý này chưa nói gì về kết quả, nhưng chúng để hội đồng có thời gian và để vị trí CEO nguyên chỗ trong lúc chờ.

Phía công ty trả lời CNBC thẳng hơn: thông tin này sẽ không làm Nvidia chậm lại, Huang vẫn tiếp tục điều hành.

Trong thư, Huang viết mình "đã không chung thủy với vợ", xin lỗi vợ và các con, nhận "không có lời bào chữa nào" cho việc đã làm. Ông nói gia đình không có trách nhiệm, xin để họ được riêng tư. Với nhân viên, hội đồng, đối tác và cổ đông, Huang viết họ "xứng đáng được tốt hơn" và ông đã không hoàn thành trách nhiệm. Ông cam kết ở lại, bảo vệ Nvidia, ủng hộ cuộc điều tra và hợp tác đầy đủ. Tên Alice Huang không xuất hiện trong thư.

Câu chuyện đã đi tới đây thế nào

Ngày 29-10, New York Times đưa tin tình báo Mỹ theo dõi bà Alice Huang ít nhất một năm, kết luận bà đang chuyển thông tin cho Bắc Kinh và có quan hệ gần với ông Jensen Huang. Bài báo nói giới chức đã báo Tổng thống Donald Trump khoảng một năm trước, và ông không làm gì với thông tin đó.

Hôm sau, Bộ Ngoại giao Trung Quốc gọi cáo buộc là "suy đoán vô căn cứ". Đại sứ quán Trung Quốc ở Washington nói các bài báo "không có căn cứ" và là "sự bôi nhọ".

Hôm 31-10, Bộ Nội vụ Singapore phản hồi một bài của Wall Street Journal. Bộ nói chính phủ và các quan chức nước này không hề đưa ra những lo ngại mà bài báo gán cho, đồng thời không có cuộc điều tra nào về quan hệ của bà Alice Huang với Trung Quốc. Cảnh sát Singapore chỉ xác nhận đang điều tra Megaspeed và từ chối nói thêm.

Đầu tháng 11, New York Times và Financial Times đưa tin về một bản memo lưu hành trong giới hoạch định chính sách Mỹ từ mùa xuân. Bản memo dẫn đánh giá tình báo nói bà Alice Huang được Bộ An ninh Quốc gia Trung Quốc tuyển để thu thập tin về ông Jensen Huang, và nói thêm hai người có quan hệ tình cảm. Ngày 8-11, NYT nói thêm Ngoại trưởng Marco Rubio giám sát việc soạn bản memo này.

Cùng ngày, hội đồng quản trị Nvidia mở điều tra. Ông Huang gửi thư cho nhân viên.

Vì sao chuyện riêng thành chuyện an ninh

Theo AP, Nvidia hiện là công ty niêm yết giá trị nhất thế giới. Chip của hãng là đầu vào của phần lớn hạ tầng huấn luyện và chạy mô hình AI quy mô lớn, nên thông tin về năng lực sản xuất, lộ trình sản phẩm hay danh sách khách hàng đều có giá.

Ông Huang có đường vào chính quyền Washington mà ít CEO công nghệ có. Ông là thành viên Hội đồng Cố vấn Khoa học và Công nghệ của Tổng thống, thường xuyên tới Nhà Trắng. Tháng 9, ông dự bữa tối cấp nhà nước của ông Trump với Chủ tịch Tập Cận Bình. Tháng 5, ông lên Không lực Một ở Anchorage để cùng đoàn công du Bắc Kinh.

Ở chiều ngược lại, Trung Quốc là thị trường bị kiểm soát chặt nhất của Nvidia. Năm nay, Mỹ mở đường cho chip H200 bán sang Trung Quốc, nhưng cơ quan quản lý Trung Quốc chặn nhập. Năm ngoái, Nvidia ghi giảm khoảng 4,5 tỷ USD chip thiết kế cho thị trường này.

Megaspeed nằm trong nhóm khách hàng cloud khu vực mà giới chức Mỹ nghi có thể giúp doanh nghiệp Trung Quốc tiếp cận chip bị hạn chế. Theo NYT, công ty đã mua hơn 4,8 tỷ USD chip Nvidia trong hai năm qua và bán dịch vụ cloud cho các doanh nghiệp Trung Quốc, trong đó có Alibaba. Theo Politico, Bộ Thương mại Mỹ bắt đầu điều tra Megaspeed từ cuối 2024. NYT nói hồ sơ này đã được chuyển sang Bộ Tư pháp trong năm nay, và giới chức Mỹ đang điều tra khả năng bà Alice Huang hành động với tư cách đại diện cho chính phủ Trung Quốc.

Trong bối cảnh đó, mối quan hệ cá nhân giữa CEO và người đứng đầu một khách hàng đang bị điều tra lập tức kéo theo câu hỏi về quy trình. Phần phản gián hẹp hơn: ai sắp xếp các cuộc gặp, ai có mặt, những gì được trao đổi khi không có biên bản, và liệu một người ngoài có dần được xem là kênh để tác động lên quyết định bán chip của Nvidia hay không.

Nvidia đưa ra câu trả lời kỹ thuật. Người phát ngôn John Rizzo nói các cuộc gặp giữa CEO và lãnh đạo khách hàng là bình thường, khách hàng không được xem bí mật thương mại hay thông tin an ninh quốc gia, và cáo buộc Megaspeed chuyển chip sang Trung Quốc đã được điều tra rồi bác bỏ năm ngoái. Hôm 29-10, ông Huang nói Nvidia đã kiểm tra chi tiết từng GPU giao cho Megaspeed và không thấy việc tái xuất khẩu; công ty chưa nhận thông báo nào từ giới chức Mỹ trước khi báo chí đăng bài.

Đó là câu trả lời cho câu hỏi chip có đi đúng chỗ hay không. Câu hỏi còn lại là một người có quan hệ gần với CEO đã có được thông tin gì, và Nvidia có quy trình nào để nhận ra rủi ro đó sớm hơn. Hội đồng quản trị chưa nói gì về phần thứ hai.

Quốc hội Mỹ đã vào cuộc

Tuần trước, ba chủ tịch ủy ban Hạ viện gửi thư mời ông Huang dự một cuộc họp kín chung: Brian Mast (Ủy ban Đối ngoại), John Moolenaar (Ủy ban Chọn lựa về Trung Quốc) và Rick Crawford (Ủy ban Tình báo thường trực).

Thư nói các báo cáo gần đây làm dấy lên "lo ngại an ninh quốc gia đáng kể về việc Trung Quốc tiếp cận công nghệ và thông tin nhạy cảm của Mỹ", và Quốc hội cần xác định "mức độ an ninh quốc gia Mỹ đã bị đặt vào rủi ro". Ngoài quan hệ với bà Alice Huang, các nghị sĩ muốn nghe về quy trình bảo vệ của Nvidia trước hoạt động gián điệp của nước ngoài.

Cuộc họp được đề nghị vào ngày 18-11. Ông Huang có thể xin ngày khác, nhưng phải trả lời trước 11-11. Nvidia từ chối nói liệu ông sẽ nhận lời.

Ngày 18-11 nằm ngay sau ngày công bố kết quả quý 3. Nvidia báo cáo tài chính vào 17-11, với cuộc gọi lúc 14h giờ Thái Bình Dương. Nhà đầu tư sẽ hỏi trước, nghị sĩ hỏi sau, và cả hai bên đều có lý do để so sánh câu trả lời.

Ở phía Dân chủ, Thượng nghị sĩ Chris Coons nói Quốc hội sẽ điều tra. Hạ nghị sĩ Seth Magaziner đề nghị Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick ra điều trần cùng ông Huang. Ngoại trưởng Marco Rubio hôm 8-11 từ chối bình luận, gọi đây là "công việc nội bộ của doanh nghiệp". Cùng ngày, NYT đưa tin chính ông Rubio giám sát việc soạn bản memo hồi đầu năm. Việc một bộ trưởng giám sát bản đánh giá không buộc ông ấy phải bình luận công khai về nó.

Trước đó, ông Trump gọi ông Huang là người "xuất sắc" và nói sẽ kiểm tra các cáo buộc. Khi được hỏi ông Huang có tiếp tục ngồi trong hội đồng cố vấn hay không, ông Trump đáp: "Tôi muốn trả lời là có, trừ khi chúng ta phát hiện điều gì đó ngược lại".

Những gì chưa biết

• Nội dung bản memo. Báo chí mô tả qua những người được thông báo về đánh giá tình báo, chưa có văn bản công khai. Mức độ chi tiết và nguồn của nó chưa rõ.
• Phạm vi cuộc điều tra của hội đồng. Không rõ ủy ban sẽ xem thư điện tử, lịch gặp, thiết bị hay phỏng vấn những ai, và có công bố kết luận hay không.
• Thông tin gì đã được chia sẻ. Hội đồng nói chưa thấy dấu hiệu lộ bí mật. Đó là đánh giá ban đầu, chưa phải kết quả điều tra.
• Ông Huang có dự cuộc họp ngày 18-11 hay không. Nvidia từ chối bình luận.
• Kết quả điều tra của Mỹ và Singapore. Hồ sơ về Megaspeed đã chuyển từ Bộ Thương mại sang Bộ Tư pháp Mỹ; cảnh sát Singapore vẫn đang điều tra công ty. Chưa có cáo buộc nào được công bố với bà Huang hay Megaspeed.

Mấy điểm nối lại

• Ủy ban của hội đồng hỏi Nvidia có mất gì không. Quốc hội hỏi Nvidia đã làm gì để giữ bí mật, và ai ở Washington biết chuyện từ khi nào. Một kết luận "không lộ bí mật" không trả lời được câu thứ hai, nên hai cuộc điều tra có thể cùng tồn tại mà không cần thống nhất với nhau.
• Rủi ro thương mại của Nvidia tập trung ở giấy phép xuất khẩu và niềm tin của khách hàng. Nếu các nhà cung cấp cloud khu vực bị soi kỹ hơn, Megaspeed là cái tên được nêu trước, khi Nvidia vẫn gọi công ty này là khách hàng cloud khu vực của mình.
• Một CEO gặp khách hàng liên tục thì khó kiểm soát hết kênh thông tin. Cách Nvidia xử lý lại quy trình sàng lọc khách hàng, lịch gặp và bảo mật chuyến đi là ví dụ cho các hãng chip khác đang trả lời cùng câu hỏi: ai được gặp CEO và gặp để làm gì.

Kỳ tới

Ba mốc nằm sát nhau: hạn trả lời thư ngày 11-11, báo cáo quý 3 ngày 17-11, cuộc họp kín ngày 18-11 nếu ông Huang nhận lời. Mình sẽ chờ xem ủy ban độc lập có công bố phạm vi điều tra trước ngày báo cáo hay không, và hội đồng có tách phần "hành vi cá nhân" khỏi phần "rủi ro an ninh" trong kết luận hay không. Nếu hội đồng gộp hai phần, câu hỏi về trách nhiệm cá nhân sẽ khó trả lời rõ. Kỳ tới, ngày 18-11 sẽ cho biết ông Huang ra điều trần hay không, và tới lúc đó cuộc điều tra của hội đồng vẫn chưa có kết quả công khai.