Điểm tin AI 08-11: cử tri bác data center, Google mua Wyoming

Cử tri Mỹ bác gần hết 41 biện pháp địa phương về data center. OpenAI ra compact và khung chính sách compute campus, bỏ NDA với quan chức. Memo tình báo Mỹ nói cựu lãnh đạo Megaspeed bị nghi làm điệp viên nhắm Nvidia. Google mua dự án Wyoming của Crusoe với 17 tỷ USD.

Cuộc bầu cử giữa kỳ ở Mỹ vừa biến làn sóng phản đối data center thành kết quả bỏ phiếu cụ thể. Cử tri ở 10 bang bác gần như toàn bộ các biện pháp địa phương về trung tâm dữ liệu, và những ứng viên vận động hạn chế data center thắng ở Texas, Ohio, Georgia. Cùng tuần đó, OpenAI công bố bộ cam kết cộng đồng kèm khung chính sách cho các "compute campus", Google mua lại dự án dang dở ở Wyoming mà Crusoe không đẩy nổi. Ở mảng an ninh, một memo tình báo Mỹ nói cựu lãnh đạo một công ty hạ tầng Singapore bị nghi được Bộ An ninh Quốc gia Trung Quốc tuyển để lấy tin về chip Nvidia.

Cử tri Mỹ bác data center ở 41 cuộc bỏ phiếu địa phương

Ballotpedia đếm được 41 biện pháp trưng cầu liên quan đến data center tại 10 bang trong kỳ bầu cử vừa rồi, riêng Ohio đã chiếm 21 biện pháp. Theo phân tích của Ballotpedia và kết quả CNBC thu thập, cử tri đứng về phía hạn chế hoặc bác phương án tạo điều kiện xây dựng ở mọi cuộc bỏ phiếu, trừ một thị trấn nhỏ ở North Dakota nơi họ bác đề xuất thêm bước rà soát dự án công nghiệp. Ở Ohio, ít nhất 14 đô thị thông qua lệnh cấm hoặc hạn chế data center. Maine có tám đô thị thông qua lệnh tạm dừng. Emporia, Kansas bác đề xuất data center quy mô gigawatt trên khu đất gần 1.000 acre.

Vấn đề cũng lên tới cấp thống đốc và thượng viện. Ở Ohio, Sherrod Brown hạ Thượng nghị sĩ Jon Husted sau khi gọi đối thủ là "bộ mặt của data center", còn Amy Acton đắc cử thống đốc với đề xuất tạm dừng có điều kiện: chủ dự án phải trả 100% chi phí điện và dùng lao động công đoàn. Texas có Gina Hinojosa thắng ghế thống đốc trước Greg Abbott; bà nói bang sẽ có luật để bảo vệ người dân khỏi data center, tiếp nối lệnh tạm dừng đã ban hành dưới thời người tiền nhiệm. Georgia có Keisha Lance Bottoms, người cũng cam kết tạm dừng các dự án lớn.

Áp lực đến ngay với những dự án đang xây. Campus PORTS-Pike ở Ohio, nơi OpenAI giành được 8 GW công suất hồi tháng 8, là dự án do SoftBank và SB Energy làm cùng Bộ Năng lượng Mỹ, có Nvidia đứng sau bảo lãnh và tổng chi phí ước tính hơn 500 tỷ USD; giai đoạn đầu dự kiến cho công suất từ 2028. Một thống đốc phản đối data center ở bang này khiến lịch đó bớt chắc chắn.

Elon Musk là bên thua rõ khác. Ông rót khoảng 445 triệu USD cho các chiến dịch của đảng Cộng hoà và không đạt kết quả mong muốn, theo PBS NewsHour. Sau bầu cử, ông viết trên X rằng "data center trên không gian" giờ có vẻ hấp dẫn. Nhà phân tích Dan Ives nói với The Guardian rằng kết quả này báo hiệu nhịp xây dựng data center sẽ chậm lại ở Mỹ.

Các biện pháp vừa thông qua phần lớn là lệnh tạm dừng có thời hạn, giới hạn công suất hoặc buộc thêm bước phê duyệt ở cấp địa phương. Chưa rõ chúng va vào các dự án đã có giấy phép thế nào, các bang sẽ phản ứng ra sao, và liệu toà có giữ nguyên hay không.

OpenAI công bố cam kết cộng đồng và khung chính sách compute campus

Ngày 5-11, OpenAI công bố hai tài liệu: National Community Compact, tức bộ cam kết mà công ty hứa áp dụng ở các campus do chính mình sở hữu và vận hành, và Compute Campus Policy Blueprint, phần đề nghị chính sách gửi tới nhà làm luật.

Bộ cam kết gồm những điểm cụ thể. OpenAI trả toàn bộ chi phí điện và hạ tầng mà dự án cần, kèm bảo đảm tài chính trước khi bắt đầu chi lớn để khách hàng khác không bị đội giá nếu dự án đình, giảm hoặc huỷ. Mỗi campus có kế hoạch nước riêng, ưu tiên làm mát vòng kín hoặc dùng ít nước, và công bố mức tiêu thụ nước, điện theo từng site. Công ty công bố kế hoạch xây dựng cùng nghiên cứu tiếng ồn độc lập, không dùng thoả thuận bảo mật với quan chức địa phương, chỉ để ngoại lệ hẹp cho thông tin an ninh và bí mật thương mại. Phần việc làm nêu số vị trí dự kiến, cam kết làm với công đoàn và đơn vị đào tạo nghề, kèm báo cáo tuyển dụng hằng năm. Mỗi compact còn có cam kết đầu tư dài hạn theo ưu tiên do người dân địa phương chọn.

Hai cam kết đã có con số cụ thể. Quận Effingham, Georgia nhận 4,8 triệu USD để phục vụ bữa ăn miễn phí cho toàn bộ 14.000 học sinh của quận. Quận Pike, Ohio nhận 6 triệu USD từ OpenAI và SB Energy cho nhà trẻ, sau khi phụ huynh địa phương nêu thiếu chỗ gửi con. Campus Effingham cũng ký thoả thuận với Georgia Power cho phép cắt tới 1.000 MW trong giờ cao điểm, nhờ đó phần đầu tư lưới cho các hộ khác giảm.

Phần đề nghị chính sách rộng hơn thẩm quyền của công ty. OpenAI muốn uỷ ban tiện ích các bang buộc khách hàng lớn trả chi phí lưới do họ gây ra, đồng thời có cơ chế bảo vệ khách hàng khác khi dự án dừng giữa đường. Công ty đề nghị biểu giá riêng cho campus chịu cắt tải lúc hệ thống căng, Quốc hội đẩy nhanh thủ tục xây đường truyền tải và khôi phục ưu đãi thuế cho điện sạch. Ba nhóm còn lại là công khai số liệu nước, điện, tiếng ồn và tuyển dụng; giới hạn NDA trong đàm phán dự án; và điều kiện ưu đãi thuế phải công khai, kèm chỉ số đo được cùng cách thu hồi nếu không đạt.

Đây là bước tiếp sau cam kết Stargate hồi tháng 1 và các thoả thuận riêng ở Georgia, Ohio. Bộ cam kết chỉ áp cho campus do OpenAI sở hữu và vận hành, nên không che các campus xây thuê như Stargate với Oracle hay SoftBank. Với làn sóng phản đối vừa được lá phiếu xác nhận, công ty trả lời bằng những điều khoản cụ thể về điện, nước và quyền được biết, thay vì tranh luận chung về lợi ích của AI.

Alice Huang, Megaspeed và Nvidia

New York Times đưa tin đầu tiên, Financial Times tiếp theo, về một memo tình báo lưu hành trong chính quyền Mỹ. Theo đó, Alice Huang, còn gọi Huang Le, cựu lãnh đạo cấp cao của Megaspeed, công ty hạ tầng data center đặt ở Singapore, bị cáo buộc được Bộ An ninh Quốc gia Trung Quốc tuyển để thu thập thông tin về chip AI của Nvidia và tác động tới chính sách xuất khẩu chip. FT nói memo còn nêu bà có quan hệ tình cảm với CEO Nvidia Jensen Huang. Theo NYT, ông Trump đã được báo cáo về phát hiện này khoảng một năm trước và không hành động gì.

Ba chủ tịch uỷ ban Hạ viện là Brian Mast (Đối ngoại), John Moolenaar (Uỷ ban chọn về Trung Quốc) và Rick Crawford (Tình báo) đã gửi thư mời Jensen Huang dự briefing kín ngày 18-11, tức hôm sau ngày Nvidia báo cáo kết quả kinh doanh quý 3. Thư nêu lo ngại về việc Trung Quốc tiếp cận công nghệ Mỹ và đề nghị làm rõ các giao dịch với Megaspeed cùng quy trình chống gián điệp của công ty.

Nvidia phản hồi qua người phát ngôn rằng các cuộc gặp khách hàng vốn là phần công việc bình thường của CEO, khách hàng cloud khu vực chỉ nhận thông tin kinh doanh thông thường chứ không phải bí mật thương mại hay thông tin an ninh quốc gia. Công ty không xác nhận ông Huang có dự briefing hay không.

Bối cảnh rộng hơn nằm ở dòng chip bán sang Trung Quốc. Một bài khác của NYT kiểm tra New Matrix, công ty Trung Quốc được Bộ Thương mại Mỹ cấp phép mua chip Nvidia cao cấp; phóng viên tới địa chỉ văn phòng đăng ký chỉ thấy một vỏ nhà xám rỗng, làm dấy lên nghi ngờ đây có thể là bình phong cho một quỹ đầu tư đã vào danh sách đen. Chưa có cáo buộc hình sự nào được công bố, và cũng chưa rõ các uỷ ban sẽ làm gì sau buổi briefing.

Crusoe bán dự án Wyoming cho Google

Crusoe, hãng phát triển data center ở Denver, tám năm tuổi, định giá 30,9 tỷ USD, xác nhận đã bán dự án dang dở ở đông nam Wyoming cho Google. Giá mua không được công bố.

Google nói sẽ đầu tư 17 tỷ USD cho campus đầu tiên của mình ở Wyoming, đặt tại Switchgrass Industrial Park trên khu đất 716 acre, cách Cheyenne tám dặm về phía nam. Công ty đã tổ chức một buổi gặp cộng đồng ở trung tâm Cheyenne với hơn 200 người dân tham dự, và dự kiến dự án đóng hàng trăm triệu USD tiền thuế tài sản cho quận Laramie cùng học khu số 1. Hồ sơ địa phương cho thấy bốn data hall, một toà nhà văn phòng cùng các toà logistics và mạng, hoàn thành dự kiến năm 2031.

Phần điện được thiết kế quanh một hợp đồng pin nhiên liệu 702 MW với AEP, dùng pin nhiên liệu oxit rắn của Bloom Energy do AEP sở hữu và vận hành, kèm hệ thống thu và lưu carbon đưa CO2 về trung tâm lưu trữ Eastern Wyoming của Tallgrass. Google cam kết trả 100% điện mà campus dùng, mua thêm điện từ các tổ máy khí của Tallgrass và Black Hills Energy, đồng thời đang nghiên cứu lắp thu carbon cho tuabin chu trình hỗn hợp của Tallgrass. Tổng công suất thu carbon mà Google đã ký hợp đồng tới gần 1 GW. Campus làm mát bằng không khí để giảm lượng nước sử dụng.

Dự án vốn mang tên Project Jade, do Crusoe khởi công với công suất 1,8 GW và tham vọng lên 10 GW cùng Tallgrass. Tháng 6, Crusoe nói đã tạm dừng thi công "theo yêu cầu của khách hàng". Campus hiện do Jupiter Star Holdings, công ty con của Google, phát triển.

Crusoe không rời Google hoàn toàn: hãng còn phát triển một campus khác cho Google ở Texas, đồng thời xây dựng ở Abilene cho Oracle, OpenAI và Microsoft. Tháng 9, Crusoe gọi được 3,9 tỷ USD vốn ở định giá 30,9 tỷ USD, nên việc bán site Wyoming không chặn được đà mở rộng của hãng.

Thương vụ này cho thấy chỗ khó của các nhà phát triển độc lập: thiết bị và điện phải chốt trước nhiều năm, cộng thêm phản đối địa phương, khiến tiến độ dễ vỡ. Google chọn cách sở hữu site thay vì thuê lại dung lượng, khác với mô hình nhiều developer theo đuổi.

Mấy điểm nối lại

• Chi phí cộng đồng phải gánh đang thành điều kiện để hạ tầng AI đi tiếp. Cử tri bác data center ở cấp địa phương, OpenAI trả lời bằng điều khoản cụ thể về điện và nước, Google mua đứt một dự án khó.
• Nvidia bảo lãnh cho campus PORTS-Pike ở Ohio, đồng thời là mục tiêu trong memo tình báo Mỹ, với Quốc hội yêu cầu giải trình về quy trình chống gián điệp.
• Ở dự án Wyoming, Google phải ghép pin nhiên liệu, khí đốt và thu carbon mới đủ công suất, trong khi các bang vừa được cử tri giao thêm quyền hạn chế data center.

Kỳ tới

Mình sẽ chờ xem các biện pháp đã thông qua có bị kiện hay bị cấp trên đảo ngược không, và các dự án đã có giấy phép ở Ohio, Texas có đi tiếp đúng lịch. Với OpenAI, phần cần theo là compact cho từng campus cụ thể có xuất hiện đúng như đã hứa. Câu hỏi mở bên Nvidia là ông Jensen Huang có dự briefing ngày 18-11, và thương vụ Wyoming của Google mất bao lâu để thành hình sau khi đổi chủ.